Bijgewerkt 19 september 2026
De grachtengordel en de Jordaan werden in dezelfde periode aangelegd, in de eerste helft van de zeventiende eeuw. De grachten met hun brede koopmanshuizen waren voor de welgestelde burgerij bedoeld, de Jordaan voor ambachtslieden, arbeiders en nijverheid. Dat verschil is vier eeuwen later nog altijd te zien in de schaal van de huizen en de breedte van de straten.
De grachtengordel
De halve cirkel van Herengracht, Keizersgracht en Prinsengracht, met de dwarsgrachten en de radiale straten daartussen, is een van de bekendste stadsuitbreidingen van Europa. Sinds 1 augustus 2010 staat de grachtengordel op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. De huizen zijn smal en diep, met trapgevels, halsgevels, klokgevels en later brede lijstgevels. Bovenin de gevel zit vaak nog de hijsbalk, omdat meubels en goederen via de ramen naar binnen gingen en niet via de steile trappen.
Een deel van de grachtenhuizen is als museum te bezoeken. Voor fotografie zijn Foam en Huis Marseille aan de Keizersgracht de bekendste, beschreven in de rubriek fotografie en film. Tussen de grachten liggen de Negen Straatjes, de dwarsstraten tussen Singel en Prinsengracht, met kleine winkels en cafés.
De Jordaan
Ten westen van de Prinsengracht ligt de Jordaan. De buurt kwam binnen de vesting te liggen bij de Derde Uitleg in de zeventiende eeuw, maar werd anders opgezet: de grachten en straten volgen de richting van oude sloten en paden, met smallere kavels en veel kleinere huizen. Eeuwenlang was dit een dichtbevolkte volksbuurt met werkplaatsen, brouwerijen en kleine bedrijven. Uit die tijd stammen ook de hofjes, binnenpleinen met woningen die door rijke burgers werden gesticht voor alleenstaande vrouwen en ouderen. Een aantal is overdag te bezoeken, mits de rust van de bewoners gerespecteerd wordt.
De Jordaan veranderde in de tweede helft van de twintigste eeuw sterk. Stadsvernieuwing en later de stijgende huizenprijzen maakten er een van de meest gewilde woonbuurten van de stad van. De bruine cafés, de Jordanese liederen en de kleine galeries zijn gebleven; de ambachtelijke werkplaatsen zijn grotendeels verdwenen.
Markten
De Jordaan heeft meerdere vaste markten. Op de Noordermarkt is op maandagochtend een markt met onder meer stoffen en tweedehands spullen, en op zaterdag een boerenmarkt. Op zaterdag is er ook de markt op de Lindengracht, en op maandagochtend de lapjesmarkt in de Westerstraat. Voor wie in het weekend komt, is de combinatie van Noordermarkt en Lindengracht op zaterdagochtend de drukste en levendigste.
Galeries
De Jordaan en de westelijke grachten hebben een hoge concentratie aan kunstgaleries, van kleine ruimtes voor jonge kunstenaars tot gevestigde galeries voor hedendaagse kunst en fotografie. Openingstijden verschillen per galerie. De toegang is gratis, en een bezoek zonder iets te kopen is gewoon.
Rondlopen
Een wandeling kan beginnen bij de Westerkerk aan de Prinsengracht, de noordkant van de Jordaan in lopen langs de Egelantiersgracht en de Bloemgracht, en via de Noordermarkt terugkomen bij de Brouwersgracht, een van de bekendste grachten van de stad. Vanaf daar is het een korte fietstocht naar de Spaarndammerbuurt en de architectuur van de Amsterdamse School.
De grachtengordel is op zonnige dagen en in het weekend druk, zowel op straat als op het water. Vroeg in de ochtend of op een doordeweekse avond zijn dezelfde grachten veel stiller.