Bijgewerkt 19 september 2026
De Amsterdamse School is de bouwstijl van gebogen gevels, siermetselwerk, torentjes, glas-in-lood en beeldhouwwerk in baksteen. Ze ontstond rond 1910 en bepaalde tot in de jaren dertig het gezicht van grote delen van de stad, vooral in de woningbouw. Voor wie van design houdt, is dit de plek waar vormgeving de straat op ging.
Drie architecten
De belangrijkste architecten van de stroming waren Jo van der Mey, Michel de Klerk en Piet Kramer. Alle drie hadden gewerkt op het bureau van Eduard Cuypers. Toen Van der Mey rond 1910 de opdracht kreeg voor het Scheepvaarthuis, haalde hij zijn oud-collega's De Klerk en Kramer erbij. De Klerk bekritiseerde in 1916 de werkwijze van Berlage, de grote architect van de generatie daarvoor, en daarmee werd duidelijk waarin de jongeren zich wilden onderscheiden: minder rationeel, meer expressief en ambachtelijk.
Het Scheepvaarthuis
Het Scheepvaarthuis aan de Prins Hendrikkade werd vanaf 1913 gebouwd als gezamenlijk kantoor van zes Amsterdamse rederijen. Het geldt als het eerste gebouw dat geheel in de stijl van de Amsterdamse School is opgetrokken. Het eerste deel werd tussen 1914 en 1916 in gebruik genomen, de uitbreiding volgde tussen 1926 en 1928. Voor beide fasen werden de bakstenen tegelijk gebakken om kleurverschillen te voorkomen. De gevels staan vol verwijzingen naar zee en scheepvaart. Het gebouw is tegenwoordig een hotel, waardoor het interieur met trappenhuis en glas-in-lood in principe te bekijken is.
De Spaarndammerbuurt en Het Schip
De bekendste woningbouw van de stroming staat in de Spaarndammerbuurt in Amsterdam-West. Rond het Spaarndammerplantsoen ontwierp Michel de Klerk drie blokken arbeiderswoningen, gebouwd in de periode 1914 tot 1921. Het meest uitgesproken blok, met een spitse toren en golvende gevels, kreeg de bijnaam Het Schip. Het was woningbouw voor arbeiders, uitgevoerd met een zorg die tot dan toe aan villa's en kantoren was voorbehouden.
Sinds 2001 zit in een van de blokken Museum Het Schip, het museum over de Amsterdamse School. Het toont onder meer een gerestaureerde arbeiderswoning en het voormalige postkantoor in het blok, en organiseert wandelingen door de buurt. Wie de stijl wil begrijpen, begint hier.
Bruggen van Piet Kramer
Piet Kramer werkte jarenlang als architect bij de dienst Publieke Werken en was verantwoordelijk voor circa tweehonderd Amsterdamse bruggen. De Leidsebrug geldt als schoolvoorbeeld. Zijn bruggen zijn te herkennen aan het baksteen, het natuursteen, de gietijzeren leuningen en het beeldhouwwerk. Wie door Zuid fietst, rijdt er ongemerkt over tientallen.
Plan Zuid
Een groot deel van de Amsterdamse School staat in Zuid, in de wijken die volgens het uitbreidingsplan van Berlage werden gebouwd. Lange gesloten bouwblokken met ronde hoeken, portieken en torentjes bepalen daar het straatbeeld. Veel van de woningen werden gebouwd door woningbouwverenigingen, wat verklaart waarom de stijl vooral in gewone woonstraten te zien is en minder in monumentale gebouwen.
Kijken
Een goede eerste wandeling begint bij het Scheepvaarthuis bij Centraal Station en gaat daarna naar de Spaarndammerbuurt en Museum Het Schip. Daarna ligt de Jordaan op fietsafstand. Een tweede route loopt door Zuid, van De Pijp naar de Rivierenbuurt. Het buurtportret van De Pijp beschrijft het begin van die route.
Voor de vormgeving van later, van affiches tot meubels, is het Stedelijk Museum de plek; de nieuwere media komen aan bod in het overzicht van design en mediakunst.
Bron: Museum Het Schip